EMDR – na czym polega i czego można się spodziewać?
EMDR to skrót od angielskiej nazwy Eye Movement Desensitization and Reprocessing, tłumaczonej jako desensytyzacja i przetwarzanie za pomocą ruchu gałek ocznych. Jest to metoda wykorzystywana między innymi w leczeniu zespołu stresu pourazowego (PTSD).
Po trudnym lub zagrażającym wydarzeniu niektóre wspomnienia mogą nadal wywoływać silne reakcje: lęk, napięcie, wstyd, poczucie bezradności albo wrażenie, że zagrożenie wciąż trwa.
W pracy procedurą EMDR wspomnienie jest przywoływane w kontrolowanych warunkach, przy jednoczesnym wykonywaniu przez pacjenta zadania angażującego uwagę — my najczęściej stosujemy pulsatory lub przy pracy online specjalnie zaprojektowany program (Remotemdr.com).
Jak wygląda sesja EMDR?
Praca nie zaczyna się od razu od szczegółowego wracania do trudnego wspomnienia. Terapeuta najpierw poznaje historię pacjenta, jego aktualne trudności i potrzeby. Wspólnie ustalają cele pracy oraz sposoby radzenia sobie z silnym napięciem. Pacjent powinien wiedzieć, jak zatrzymać lub spowolnić ćwiczenie i jak wrócić do poczucia bezpieczeństwa. Bardzo ważne w pracy jest poczucie bezpieczeństwa u pacjenta i jego zaufanie do terapeuty.
Kiedy pacjent i terapeuta uznają, że można przejść do pracy ze wspomnieniem, terapeuta pomaga skupić się na jego wybranym aspekcie, a następnie prowadzi serię zadań angażujących uwagę. W kolejnych etapach sprawdzają, jak zmieniają się emocje, obrazy, myśli i odczucia z ciała. Tempo i przebieg sesji są dostosowywane do konkretnej osoby.
EMDR nie polega na hipnozie ani na wymazywaniu pamięci. Celem jest zmniejszenie cierpienia związanego ze wspomnieniem (można powiedzieć neutralizacja wspomnienia) i możliwość myślenia o nim bez silnego poczucia, że zagrożenie dzieje się tu i teraz.
Czy wiadomo dokładnie, jak działa EMDR?
Badania nad EMDR wskazują na skuteczność tej metody w leczeniu PTSD, ale wyjaśnienie, dlaczego dokładnie działa i jaki udział mają w tym ruchy oczu lub inne formy stymulacji, nadal jest przedmiotem badań. Jedna z hipotez zakłada, że wykonywanie zadania angażującego uwagę podczas przywoływania wspomnienia obciąża pamięć roboczą i może zmniejszać jego żywość oraz emocjonalną intensywność. To ważna hipoteza badawcza, a nie pełne i ostateczne wyjaśnienie mechanizmu EMDR.
Dlatego ostrożnie warto podchodzić do uproszczonych obietnic, na przykład że metoda „resetuje mózg” albo działa w konkretny sposób u każdej osoby.
Czy EMDR jest stosowane tylko w PTSD?
EMDR jest wykorzystywane w pracy z różnymi trudnymi doświadczeniami, ale najlepiej opisane w wytycznych klinicznych zastosowanie dotyczy PTSD. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uwzględnia procedurę EMDR wśród metod psychologicznych, które można rozważyć u dorosłych z PTSD. NICE (brytyjski National Institute for Health and Care Excellence) zaleca rozważenie lub zaoferowanie EMDR w określonych sytuacjach klinicznych, uwzględniając historię pacjenta, jego potrzeby i preferencje. Nie oznacza to, że EMDR będzie odpowiednie dla każdej osoby ani że zastępuje diagnozę i indywidualne planowanie terapii.
Ile trwa terapia EMDR?
Liczba spotkań zależy od sytuacji pacjenta, rodzaju i liczby trudnych doświadczeń oraz celów terapii. NICE podaje, że terapia EMDR w PTSD u dorosłych trwa zwykle od 8 do 12 sesji, ale może wymagać większej liczby spotkań, na przykład przy wielu doświadczeniach traumatycznych (CPTSD).
Jak przygotować się do konsultacji?
Nie trzeba samodzielnie wybierać wspomnienia ani szczegółowo opisywać go podczas pierwszego spotkania. Konsultacja służy poznaniu trudności, omówieniu oczekiwań i sprawdzeniu, jaka forma pomocy może być odpowiednia. Można zapytać terapeutę o jego przygotowanie do pracy metodą EMDR, przebieg terapii, możliwe reakcje po sesji oraz o to, jak wspólnie będziecie dbać o poczucie bezpieczeństwa.
Wybór metody warto omówić ze specjalistą. EMDR jest jedną z form terapii stosowanych w pracy z PTSD; o tym, czy będzie odpowiednia w danej sytuacji, decyduje indywidualna ocena i wspólne ustalenie planu pomocy.
Więcej informacji: Terapia EMDR w Centrum Esse
Zapraszam! https://www.centrum-esse.pl/agata-ejsmont
Bibliografia i materiały do dalszej lektury
Shapiro, F. (2024). Terapia EMDR. Podstawowe zasady, protokoły i procedury. Polskie wydanie podręcznika dla terapeutów.
EMDR — badania i praktyka — czasopismo Polskiego Towarzystwa Terapii EMDR, zawierające artykuły o badaniach i zagadnieniach klinicznych.
Czteroosiowy model ADHD - nowe spojrzenie na sprzeczne objawy.
It all begins with an idea.
Czteroosiowy model ADHD - nowe spojrzenie na sprzeczne objawy.
Nowy czterowymiarowy model ADHD tłumaczy, dlaczego objawy bywają skrajnie różne – od rozproszenia po hiperfokus. Sprawdź, co to zmienia w diagnozie.
Nowo opublikowany w International Journal of Molecular Sciences czterowymiarowy model ADHD proponuje inne spojrzenie na to zaburzenie niż klasyczny podział na nieuwagę, nadpobudliwość i impulsywność. Zamiast traktować ADHD jako stały niedobór jednej funkcji, autor modelu opisuje je jako niestabilność regulacji, która może przesuwać się między dwoma biegunami na czterech osiach:
uwaga – od rozproszenia do hiperfokusu,
energia i aktywność – od jej braku do nadmiernej aktywacji,
reakcja i impulsywność – od stłumionej reakcji do gwałtownej impulsywności,
emocje – od wycofania emocjonalnego do silnych, szybko zmiennych emocji.
Próg aktywacji – kluczowe pojęcie
Centralnym elementem modelu jest tzw. próg aktywacji, czyli poziom bodźca potrzebny, by uruchomić daną reakcję organizmu.
Niski próg aktywacji – łatwo o intensywną koncentrację, przypływ energii czy impulsywną reakcję, ale trudno zahamować działanie lub wrócić do równowagi.
Wysoki próg aktywacji – zwykła świadomość obowiązku nie wystarcza do działania, co objawia się prokrastynacją, niską energią i trudnością z rozpoczęciem zadania; dopiero silny bodziec (nowość, presja, bliski termin) uruchamia aktywność.
Dlaczego to ważne dla diagnostyki
Obecne kryteria diagnostyczne najłatwiej wychwytują objawy widoczne z zewnątrz – związane z niskim progiem aktywacji. Osoby z wysokim progiem (często dziewczynki i kobiety) bywają ciche, wycofane i zmęczone, przez co ich ADHD łatwo pomylić z lenistwem, depresją czy zaburzeniami lękowymi. Model sugeruje, by podczas diagnozy pytać nie tylko o obecność objawu, ale też o jego dynamikę: co go wyzwala, jak silny musi być bodziec i jak trudno z danego stanu wyjść.
Znaczenie dla leczenia i badań
Model wskazuje, że osoby z różnymi progami aktywacji mogą potrzebować odmiennych form wsparcia – od pomocy w uruchamianiu działania (wysoki próg) po strategie hamowania reakcji i zapobiegania przeciążeniu (niski próg). Sugeruje też, że dotychczasowe badania nad ADHD, uśredniając wyniki osób o przeciwstawnych profilach, mogły maskować istotne różnice między pacjentami.
Ważne zastrzeżenie
Czterowymiarowy model to propozycja teoretyczna, która wymaga dalszej walidacji naukowej. Nie zastępuje obowiązujących kryteriów diagnostycznych ani nie powinien być podstawą do samodzielnej zmiany leczenia – w sprawach diagnozy i terapii ADHD konieczna jest konsultacja ze specjalistą.
Źródło: Jozwiak, J. A Four-Dimensional Model of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: Toward Improved Recognition of Female ADHD. International Journal of Molecular Sciences. 2026;27:6748.